«Έλεος θέλω, και όχι θυσία»

Δύο φορές στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, ο Ιησούς ανέφερε το ίδιο απόσπασμα από τον Ωσηέ 6:6, όπου ο Θεός λέει: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία». Το έκανε αυτό, απευθυνόμενος στους Φαρισαίους και την έλλειψη ελέους από την πλευρά τους. Οι Φαρισαίοι ήταν μια τάξη ανθρώπων που πολλοί από εμάς, έχοντας διαβάσει τα Ευαγγέλια, γνωρίζουμε αρκετά καλά. Ωστόσο, το θέμα είναι ότι δυσκολευόμαστε να φανταστούμε ότι αν δεν έχουμε έλεος, τότε είμαστε σαν τους Φαρισαίους. Αλλά ας δούμε το θέμα του ελέους (ή της έλλειψής του) με περισσότερες λεπτομέρειες.

Η πρώτη φορά που ο Κύριος χρησιμοποίησε αυτό το απόσπασμα από τον Ωσηέ ήταν κατά την κλήση του Ματθαίου, του τότε τελώνη, και μετέπειτα αποστόλου και ευαγγελιστή. Ο ίδιος ο Ματθαίος περιγράφει τη σκηνή:

Ματθαίος 9:9-13
«Και ο Ιησούς, διαβαίνοντας από εκεί, είδε έναν άνθρωπο να κάθεται στο τελωνείο, ο οποίος λεγόταν Ματθαίος• και του λέει: Ακολούθα με. Και αφού σηκώθηκε, τον ακολούθησε. Και ενώ καθόταν στο τραπέζι, στο σπίτι, να! πολλοί τελώνες και αμαρτωλοί, που είχαν έρθει, συγκάθονταν μαζί με τον Ιησού και τους μαθητές του. Και οι Φαρισαίοι, βλέποντας αυτά, είπαν στους μαθητές του: Γιατί ο δάσκαλός σας τρώει μαζί με τελώνες και αμαρτωλούς; Και ο Ιησούς, ακούγοντάς το, τους είπε: Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό αυτοί που υγιαίνουν, αλλά αυτοί που πάσχουν. Πηγαίνετε μάλιστα και μάθετε τι είναι: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία»• επειδή, δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.»

Οι Φαρισαίοι δεν είχαν άδικο: αυτοί με τους οποίους ο Κύριος έτρωγε ήταν πράγματι αμαρτωλοί. Εξαιτίας αυτού, πίστευαν ότι ο Κύριος δεν έπρεπε καν να πλησιάσει αυτούς τους ανθρώπους. Αλλά αγνόησαν το γεγονός ότι ήρθε ακριβώς για αυτούς τους ανθρώπους! Ενώ οι Φαρισαίοι έλεγαν «μην τους πλησιάζεις, είναι αμαρτωλοί», ο Κύριος έλεγε: «Θα φάω και θα πιω μαζί τους, γιατί ήρθα για αυτούς, για να τους αναζητήσω και να τους καλέσω σε μετάνοια». Το ίδιο ισχύει και σήμερα: αν αποφεύγουμε τους «αμαρτωλούς» – σαν να μην είμαστε και εμείς αμαρτωλοί – τότε είμαστε σαν τους Φαρισαίους. Η υπερηφάνεια τους είχε κάνει να θεωρούν τους εαυτούς τους «χωρίς αμαρτία» και δεν τους επέτρεπε να δείξουν έλεος σε όσους θεωρούσαν «αμαρτωλούς». Αλλά ο Θεός αντιστέκεται στους υπερήφανους και δίνει χάρη στους ταπεινούς, που είναι και πάλι ένα απόσπασμα από την Παλαιά Διαθήκη που αναφέρεται δύο φορές στην Καινή (Παροιμίες 3:34, Septuagint (Σημείωση: Η Septuagint είναι η αρχαία ελληνική μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης. Περίπου τα 2/3 της Παλαιάς Διαθήκης στην Καινή προέρχονται από αυτή την έκδοση)):

Ιάκωβος 4:6
«Αλλά, μεγαλύτερη χάρη δίνει ο Θεός, γι' αυτό λέει: «Ο Θεός στους υπερήφανους αντιτάσσεται, στους ταπεινούς όμως δίνει χάρη».»

Και 1 Πέτρου 5:5
«Παρόμοια, οι νεότεροι, υποταχθείτε στους πρεσβύτερους• όλοι, μάλιστα, καθώς θα υποτάσσεστε ο ένας στον άλλον, ντυθείτε την ταπεινοφροσύνη• επειδή, «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, στους ταπεινούς, όμως, δίνει χάρη».»

Η ταπεινοφροσύνη είναι αυτό που αναζητά ο Θεός. Και αυτό είναι που έλειπε από τους Φαρισαίους και τους ομοίους τους, και που λείπει πολλές φορές και από εμάς. Ένα παράδειγμα αυτής της συμπεριφοράς βρίσκουμε στο κατά Λουκά Ευαγγέλιο 18:9-14:

Λουκάς 18:9-14
«Είπε δε και σε μερικούς, που είχαν το θάρρος στον εαυτό τους ότι είναι δίκαιοι, και καταφρονούσαν τούς υπόλοιπους, τούτη την παραβολή: Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στο ιερό για να προσευχηθούν• ο ένας ήταν Φαρισαίος και ο άλλος τελώνης. Ο Φαρισαίος, καθώς στάθηκε, προσευχόταν από μέσα του τα εξής: 28 Σε ευχαριστώ, Θεέ, ότι δεν είμαι όπως και οι λοιποί άνθρωποι, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί ή και όπως αυτός ο τελώνης. Νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα, αποδεκατίζω όλα όσα έχω. Και ο τελώνης, που στεκόταν από μακριά δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να υψώσει στον ουρανό, αλλά χτυπούσε στο στήθος του, λέγοντας: Θεέ μου, σκέπασε με έλεος εμένα τον αμαρτωλό. Σας λέω: Αυτός κατέβηκε στο σπίτι του δικαιωμένος, παρά εκείνος• επειδή, όποιος υψώνει τον εαυτό του, θα ταπεινωθεί• και εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του, θα υψωθεί.»

Ο Θεός αγαπά τις ταπεινές καρδιές και περιφρονεί τους υπερήφανους. Δεν κοιτάζει πόσα καλά έργα επιτύχαμε, τι κάναμε ή δεν κάναμε. Αν αυτό που κάναμε δεν έγινε από ταπεινή καρδιά, δείχνοντας έλεος στους άλλους, τότε έχει την ίδια μηδενική αξία με τα έργα των υπερήφανων Φαρισαίων. Γιατί ο Κύριος «επιθυμεί έλεος και όχι θυσία». Αλλά οι Φαρισαίοι το αγνόησαν αυτό και πολλές φορές το αγνοούμε και εμείς, επιδιώκοντας θρησκευτικά έργα χωρίς έλεος.

Η δεύτερη φορά που βλέπουμε τον Κύριο να απευθύνεται στους Φαρισαίους, χρησιμοποιώντας το ίδιο απόσπασμα από τον Ωσηέ 6:6, είναι στο Κατά Ματθαίον 12. Εκεί διαβάζουμε:

Κατά Ματθαίον 12:1-8
«ΚΑΤΑ τον καιρό εκείνο, σε ημέρα σαββάτου, ο Ιησούς πορευόταν διαμέσου των σπαρτών• και οι μαθητές του πείνασαν, και άρχισαν να κόβουν στάχυα και να τρώνε. Και βλέποντας αυτό οι Φαρισαίοι, του είπαν: Δες, οι μαθητές σου κάνουν ό,τι δεν επιτρέπεται να γίνεται το σάββατο. Και εκείνος είπε σ' αυτούς: Δεν διαβάσατε τι έκανε ο Δαβίδ, όταν πείνασε, αυτός και εκείνοι που ήσαν μαζί του; Πώς μπήκε μέσα στον οίκο του Θεού, και έφαγε τους άρτους της πρόθεσης, που δεν του επιτρεπόταν να φάει, ούτε και εκείνοι που ήσαν μαζί του, παρά μονάχα οι ιερείς; Ή, δεν διαβάσατε στον νόμο, ότι κατά τα σάββατα οι ιερείς βεβηλώνουν το σάββατο μέσα στο ιερό, και είναι αθώοι; Σας λέω δε ότι, εδώ είναι κάποιος μεγαλύτερος από το ιερό. Αν, όμως, γνωρίζατε τι είναι: «Έλεος θέλω, και όχι θυσία», δεν θα καταδικάζατε τους αθώους. Επειδή, ο Υιός τού ανθρώπου είναι κύριος και του σαββάτου.»

Οι Φαρισαίοι γνώριζαν πολύ καλά το γράμμα του νόμου. Και σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, είχαν δίκιο. Αλλά όπως είπε ο Παύλος:

2 Κορινθίους 3:5-6
« Όχι ότι είμαστε ικανοί να καταλάβουμε κάτι από μόνοι μας, σαν να προέρχεται από μας τούς ίδιους, αλλά η ικανότητά μας είναι από τον Θεό• ο οποίος και μας έκανε ικανούς να είμαστε διάκονοι της καινής διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος• επειδή, το γράμμα θανατώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί.»

Όταν κάποιος ακολουθεί μόνο το γράμμα, χωρίς το πνεύμα, δεν γίνεται υπηρέτης του Θεού, αλλά Φαρισαίος. Για παράδειγμα, το γράμμα έλεγε «τηρείτε το Σάββατο». Αλλά αν το απαιτούσε η ευσπλαχνία, για παράδειγμα για να θεραπευτεί κάποιος το Σάββατο, τότε αυτή η εντολή δεν είχε καμία ισχύ. Η ευσπλαχνία ήταν και είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε εντολή. Διότι η μεγαλύτερη εντολή όλων είναι να αγαπάμε ο ένας τον άλλον. Όπως μας λέει το Κατά Ματθαίον 22:37-40:

«Και ο Ιησούς τού είπε: «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου από όλη την καρδιά σου, και από όλη την ψυχή σου, και από όλη τη διάνοιά σου». Αυτή είναι πρώτη και μεγάλη εντολή. Δεύτερη, όμως, όμοια μ' αυτή είναι: «Θα αγαπάς τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Σ' αυτές τις δύο εντολές κρέμονται ολόκληρος ο νόμος και οι προφήτες.»

Και όπως μας λέει η Α΄ Ιωάννου 4:20:

«Αν κάποιος πει, ότι: Αγαπάω τον Θεό, όμως μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης• επειδή, όποιος δεν αγαπάει τον αδελφό του, που τον είδε, τον Θεό που δεν τον είδε, πώς μπορεί να τον αγαπάει;»

Το να αγαπάμε τον Θεό είναι η πρώτη εντολή, αλλά το να λέμε ότι αγαπάμε τον Θεό χωρίς να αγαπάμε ο ένας τον άλλον είναι ψέμα. Μπορούμε να πούμε αληθινά «αγαπώ τον Θεό» μόνο αν αγαπάμε ο ένας τον άλλον. Και αυτή είναι η κορυφαία εντολή. Οι Φαρισαίοι δεν μπορούσαν να το καταλάβουν αυτό. Δεν μπορούσαν να καταλάβουν ότι ολόκληρος ο νόμος και οι προφήτες βασίζονταν στην αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Η εντολή του Σαββάτου και κάθε άλλη εντολή ήταν υποδεέστερη της αγάπης προς τον συνάνθρωπο και της επίδειξης έλεος προς τον συνάνθρωπο. Αυτό ήταν το πνεύμα του νόμου. Αλλά αυτοί γνώριζαν και αποδέχονταν μόνο το γράμμα. Ήταν ενημερωμένοι μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια σχετικά με το γράμμα. Τι να κάνουν, πότε να το κάνουν, πώς να το κάνουν, ποιες ήταν οι απαιτήσεις για τις ημέρες, τις εποχές, τις ποσότητες. Γνώριζαν τα πάντα σχετικά με το ΚΕΙΜΕΝΟ του νόμου, αλλά αγνοούσαν τα πάντα σχετικά με το ΠΝΕΥΜΑ του νόμου, την ταπεινότητα, το έλεος και την αγάπη μεταξύ τους. Όπως τους είπε κάποτε ο Κύριος:

Ματθαίος 23:23
«Αλλοίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές• επειδή, αποδεκατίζετε τον δυόσμο, και τον άνηθο και το κύμινο• αφήσατε, όμως, τα βαρύτερα του νόμου: Την κρίση και το έλεος και την πίστη• αυτά έπρεπε να κάνετε, και εκείνα να μη τα αφήνετε.»

Οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι ήταν πρώτοι στην καταβολή των δεκάτων και τελευταίοι στη δικαιοσύνη, το έλεος και την πίστη. Αλλά η δικαιοσύνη, το έλεος, η πίστη είναι το κύριο σημείο, τα βαρύτερα, τα πιο σημαντικά θέματα του νόμου. Αυτά είναι επίσης τα πράγματα που πηγάζουν από μια ταπεινή καρδιά, το είδος της καρδιάς που αναζητά ο Θεός. Δεν έχει σημασία πόσα δεκάτα δίνουμε ή τι άλλες θυσίες κάνουμε. Αν αρνούμαστε να δείξουμε έλεος στους συνανθρώπους μας, τότε και εμείς είμαστε σαν τους Φαρισαίους. Για να το πούμε με άλλα λόγια: το μόνο πράγμα που δείχνει αν είμαστε Φαρισαίοι ή αληθινοί υπηρέτες του Θεού δεν είναι οι θυσίες μας, αλλά το έλεος και η αγάπη που δείχνουμε ο ένας στον άλλο. Οι αληθινοί υπηρέτες του Θεού δείχνουν έλεος στους συνανθρώπους τους. Οι Φαρισαίοι, από την άλλη πλευρά, κάνουν θυσίες, χωρίς έλεος. Για τους Φαρισαίους και τους ομοίους τους – πολλές φορές – αυτό που έχει σημασία είναι τα εξωτερικά πράγματα, ειδικά αυτά που μπορούν να δουν οι άλλοι ότι κάνουν, τροφοδοτώντας έτσι την υπερηφάνεια και τον εγωισμό τους. Όπως μας λέει το Κατά Ματθαίον 23:1-7, 13-14:

«Τότε ο Ιησούς μίλησε προς τα πλήθη και προς τους μαθητές του, λέγοντας: Επάνω στην καθέδρα τού Μωυσή κάθησαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι• όλα, λοιπόν, όσα αν σας πουν για να τηρείτε, να τα τηρείτε και να τα κάνετε• όμως, σύμφωνα με τα έργα τους μη κάνετε• για τον λόγο ότι, λένε και δεν κάνουν. Επειδή, δένουν βαριά και δυσβάστακτα φορτία, και τα βάζουν επάνω στους ώμους των ανθρώπων• δεν θέλουν, όμως, ούτε με το δάχτυλό τους να τα κουνήσουν• και όλα τα έργα τους τα κάνουν, για να βλέπονται από τους ανθρώπους• και πλαταίνουν τα φυλακτήριά τους, και μεγαλώνουν τα κράσπεδα από τα ιμάτιά τους• και στα δείπνα αγαπούν την πρώτη θέση, και στις συναγωγές τις πρωτοκαθεδρίες, στις αγορές τούς χαιρετισμούς, και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους: Ραββί, Ραββί. Αλλά, αλλοίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές• για τον λόγο ότι, κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά από τους ανθρώπους• επειδή, εσείς δεν μπαίνετε, αλλ' ούτε τους εισερχόμενους αφήνετε να μπουν. Αλίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές• επειδή, κατατρώτε τα σπίτια των χηρών, κι αυτό με την πρόφαση ότι κάνετε μεγάλες προσευχές• γι' αυτό θα λάβετε μεγαλύτερη καταδίκη.»

Το κύριο χαρακτηριστικό της φαρισαϊκής συμπεριφοράς είναι η υποκρισία. Ο φαρισαίος παριστάνει τον ευσεβή, αλλά η καρδιά του είναι ασεβής. Παριστάνει τον ταπεινό, ενώ είναι γεμάτος υπερηφάνεια. Βάζει βαριά φορτία στους ώμους των ανθρώπων, αλλά δεν θέλει καν να αγγίξει αυτά τα φορτία. Κάνει μακρές και ατελείωτες προσευχές, αλλά ταυτόχρονα καταβροχθίζει τα σπίτια των χηρών. Εξωτερικά φαίνεται θρήσκος και ευσεβής, αλλά εσωτερικά είναι γεμάτος υπερηφάνεια και χωρίς οίκτο. Στο βαθμό που συμπεριφερόμαστε έτσι, είμαστε και εμείς Φαρισαίοι. Και αυτό είναι που κάνει πολλές φορές η ψεύτικη θρησκεία: είναι φαρισαϊκή, δηλαδή υποκριτική, βαριά, ανελέητη και υπερήφανη. Ενώ η αληθινή θρησκεία είναι όπως την ορίζει ο Ιάκωβος 1:27:

Ιάκωβος 1:27
«Θρησκεία καθαρή και χωρίς ψεγάδι μπροστά στον Θεό και Πατέρα είναι τούτη: Να επισκέπτεται τους ορφανούς και τις χήρες στη θλίψη τους, και να τηρεί τον εαυτό του αμόλυντο από τον κόσμο.»

Η αληθινή και άμεμπτη θρησκεία ενώπιον του Θεού δεν είναι η θρησκεία του τέλειου δόγματος ή των πολλών θρησκευτικών έργων, αλλά μόνο η θρησκεία της ευσπλαχνίας και της αγάπης.

Επιστρέφοντας στους Φαρισαίους, συγκρίνετε τη συμπεριφορά τους και όσων τους μιμούνται, με αυτή του Ιησού. Δεν είχαν έλεος για τους «αμαρτωλούς». Αυτός έτρωγε μαζί τους, προσπαθώντας να τους θεραπεύσει. Αυτοί έκαναν τα πάντα, για να τους βλέπουν οι άλλοι. Αλλά Αυτός έκανε θαύματα και κρυβόταν ή έλεγε σε όσους θεράπευε να ΜΗΝ διαδώσουν την είδηση. Γιατί; Επειδή ζούσε αυτό που δίδασκε. Είχε πει:

Ματθαίος 6:1-6
«Προσέχετε να μη κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, για να σας βλέπουν αυτοί• ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά στους ανθρώπους, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους• σας διαβεβαιώνω, έχουν ήδη τον μισθό τους. Όταν, όμως, εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίσει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί• για να είναι η ελεημοσύνη σου στα κρυφά• και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, αυτός θα σου ανταποδώσει στα φανερά. Και όταν προσεύχεσαι, να μη είσαι σαν τους υποκριτές• επειδή, αρέσκονται να προσεύχονται όρθιοι στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να φανούν στους ανθρώπους• σας διαβεβαιώνω ότι, έχουν ήδη τον μισθό τους• εσύ, όμως, όταν προσεύχεσαι, μπες μέσα στο ταμείο σου, και, αφού θα έχεις κλείσει την πόρτα σου, προσευχήσου στον Πατέρα σου που είναι στον κρυφό χώρο• και ο Πατέρας σου που βλέπει στον κρυφό χώρο, θα σου ανταποδώσει στα φανερά. »

Αυτό δίδαξε και αυτό έκανε. Γι' αυτό κρυβόταν μετά τα θαύματα.

Συμπερασματικά: Η δικαιοσύνη, η ευσπλαχνία, η πίστη και η αγάπη προς τον συνάνθρωπο είναι αυτά που έχουν σημασία. Όχι η θυσία. Ο Θεός μας δεν έχει ανάγκη να Του προσφέρουμε τίποτα. Οι θρησκευτικές μας γιορτές ή οι κανόνες δεν σημαίνουν τίποτα για Αυτόν, όταν δεν έχουμε έλεος. Σε αυτόν τον ανελέητο κόσμο, ο Θεός θέλει να είμαστε οι αγγελιοφόροι του ελέους Του. Σε αυτόν τον άδικο κόσμο, πρέπει να κάνουμε δικαιοσύνη. Σε αυτήν την άπιστη εποχή, θέλει να έχουμε πίστη. Αυτό εννοούσε ο Κύριος όταν είπε ότι είμαστε το αλάτι και το φως της γης:

Ματθαίος 5:13-16
«Εσείς είστε το αλάτι τής γης• αν, όμως, το αλάτι διαφθαρεί, με τι θα αλατιστεί; Δεν χρησιμεύει πλέον σε τίποτε, παρά να ριχτεί έξω, και να καταπατιέται από τους ανθρώπους. Εσείς είστε το φως τού κόσμου. Πόλη που κείτεται επάνω σε βουνό, δεν μπορεί να κρυφτεί. Ούτε ανάβουν λυχνάρι, και το βάζουν κάτω από το μόδι, αλλά επάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους αυτούς που είναι μέσα στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.»

Εξαιτίας των ανθρώπων που περπατούν με έλεος, δικαιοσύνη και πίστη, αυτός ο κόσμος έχει ακόμα φως, το φως μας, μέσα του. Ας το διατηρήσουμε αυτό και ας αφήσουμε αυτό το φως, το φως του Κυρίου, να λάμψει μέσα από εμάς σε αυτόν τον κόσμο, ευχαριστώντας τον Πατέρα μας, περπατώντας όχι σε νεκρά θρησκευτικά έργα, αλλά με έλεος, δικαιοσύνη και πίστη, ακριβώς όπως έκανε ο Κύριός μας. Γιατί, όπως λέει και ο Μιχαίας 6:8:

Μιχαίας 6:8
«Άνθρωπε, αυτός σου έδειξε τι είναι το καλό• και τι ζητάει ο Κύριος από σένα, παρά να πράττεις το δίκαιο, και να αγαπάς έλεος, και να περπατάς ταπεινά μαζί με τον Θεό σου;»